Dr.'s Laura en Elise Vanhoof

“Gewrichtsklachten kunnen verband houden met psoriasis”

Zowat 30% van de mensen die leven met psoriasis krijgt ook te maken met psoriasis artritis, een vorm van ontstekingsreuma die ontstaat door een overactief immuunsysteem.¹ In de ReumaClinic in Genk behandelen dokters Laura en Elise Vanhoof, net als hun vader Johan Vanhoof en nog vijf andere reumatologen, ook mensen met deze aandoening.

Als reumatologen zien jullie per definitie mensen met gewrichtsklachten. Bij sommige patiënten komen die voort uit het feit dat ze psoriasis artritis hebben. Wat is dat precies?

Elise: Net als psoriasis is dat een chronische immuunziekte, waarbij het afweersysteem ontregeld is en overuren draait. Daardoor ontstaan allerlei ontstekingsreacties die diverse organen en plaatsen van het lichaam kunnen treffen, waaronder ook de pezen, rug en gewrichten. De belangrijkste symptomen van psoriasis artritis zijn pijnlijke, stijve en gezwollen gewrichten, die uiteindelijk kunnen leiden tot schade aan het kraakbeen en bot. Ongeveer 2 à 3% van de bevolking heeft psoriasis en van hen ontwikkelt ongeveer 30% psoriasis artritis.² Het vaakst doet de aandoening zich voor in kleine gewrichten, zoals vingers en tenen. Maar ook grotere gewrichten, zoals de enkels en knieën, kunnen getroffen worden, evenals de rug. Het is belangrijk die gewrichtsklachten tijdig te behandelen, om blijvende gewrichtsschade en functieverlies te voorkomen.

Laura: Behalve als hun dermatoloog ze naar ons doorverwijst, weten patiënten niet altijd dat hun gewrichts- of rugklachten verband kunnen houden met psoriasis. Ze komen naar hier omdat ze een gezwollen knie of een pijnlijke schouder hebben, niet vanwege de schilfers in hun haar of plekjes op hun elleboog. Omdat beide aandoeningen nauw met elkaar verbonden zijn, controleer ik dus steeds huid en nagels grondig op psoriasis. Dat wekt soms verbazing, maar het is noodzakelijk om een diagnose te stellen en zo de meest geschikte behandeling te bepalen.

Net zoals psoriasis kan psoriasis artritis op verschillende manieren behandeld worden. Om welke behandelingen gaat het?

Elise: Om gewrichtsklachten te behandelen schrijven we in de eerste plaats meestal ontstekingsremmers in tabletvorm voor en eventueel ook een lokale, gerichte behandeling met cortisone. Als dat niet blijkt te volstaan om de ontsteking en de pijn onder controle te krijgen, schakelen we over op wat we de antireumatische basistherapie noemen, de zogenaamde DMARD’s, wat staat voor Disease-Modifying Anti-Rheumatic Drugs.

Laura: Dat zijn behandelingen die werken over het hele lichaam. Ze pakken de onderliggende oorzaak van de ontsteking aan en helpen daardoor gewrichtsbeschadiging te voorkomen. De meest gebruikte zijn methotrexaat, sulfasalazine en leflunomide. Ze kalmeren het immuunsysteem, wat trouwens ook een positieve impact kan hebben op de huidklachten. We volgen daarbij het treat-to-targetprincipe: na drie maanden moet er een duidelijke verbetering zijn. Als dat niet het geval is, passen we de behandeling aan.

Hoe bedoel je?

Elise: Als de eerder genoemde stappen niet het gewenste resultaat hebben, kunnen we overschakelen op een van de geavanceerdere systeembehandelingen. Die biologicals, zoals ze genoemd worden, pakken specifieke ontstekingscellen of -eiwitten aan, waardoor ze heel doelgericht kunnen werken.

Laura: We bekijken het echt geval per geval en bespreken uitgebreid met de patiënt welke optie het beste bij zijn of haar situatie past. Iemand die bijvoorbeeld last heeft van één ontstoken gewricht en niet echt veel psoriasisplekken heeft, kan geholpen zijn met enkel een lokale behandeling bij ons en bij de dermatoloog. Zijn er meerdere gewrichten aangetast of is de psoriasis uitgebreid aanwezig, kunnen we misschien beter van start gaan met methotrexaat.

Elise: We houden ook rekening met eventuele bijwerkingen en met de voorkeuren of verwachtingen van de patiënt. Door samen tot een beslissing te komen, kiezen we een behandeling waar de patiënt achterstaat en die hij of zij ook effectief zal blijven volgen. Dat is echt cruciaal, want therapietrouw is essentieel voor een duurzaam resultaat. We proberen daarom ook altijd om het doel van de behandeling te kaderen en duidelijk te maken dat ze schade en functieverlies helpt te voorkomen.

Laura: Mensen stoppen soms met hun behandeling, omdat de symptomen verdwijnen. Helaas komen die dan vaak terug. Een goed begrip van de werking is dus echt wel essentieel, zeker op lange termijn. De patiënt uitgebreid en duidelijk informeren is belangrijk.

Welke rol speelt de huisarts in dat verband? En hoe werken jullie samen met eventuele andere behandelende specialisten?

Laura: We communiceren systematisch met de huisartsen via verslagen na elke raadpleging. Daarnaast is er laagdrempelig overleg met huisartsen en andere specialisten, zoals dermatologen en gastro-enterologen. Bij gezamenlijke patiënten stemmen we behandelingen af. Die samenwerking is fundamenteel, omdat de aandoeningen nauw met elkaar verbonden zijn.

Elise: Los daarvan zijn we als reumatologen in de eerste plaats ook internist. We houden ons dus wel met gewrichten bezig, maar we zullen ook altijd uitzoeken of klachten geen onderliggende oorzaak hebben die doorverwijzing naar een andere specialist vereist.

Opvolging en overleg zijn de boodschap. Hoe zit het met de levensstijl van de patiënt? Over de impact daarvan bestaan nogal wat hele en halve waarheden. Kloppen die wel?

Elise: Levensstijl is zeker belangrijk. Zo heeft onderzoek bijvoorbeeld aangetoond dat overgewicht vaak leidt tot meer systemische ontsteking. Hetzelfde geldt voor roken. Afvallen en stoppen met roken zullen bijgevolg een duidelijk positieve impact hebben op de symptomen. Los daarvan zijn een evenwichtige voeding en de nodige beweging uiteraard beter voor je gezondheid in het algemeen. Dat is onder andere ook belangrijk om hart- en vaatziekten te helpen voorkomen.

Laura: Ik wil wel benadrukken dat gezond leven alleen doorgaans niet voldoende is om de symptomen van psoriasis artritis onder controle te krijgen. Een medische behandeling blijft noodzakelijk. Ook regelmatig klinisch en biochemisch nazicht en het in kaart brengen van mogelijk opgelopen gewrichtsschade door bijvoorbeeld röntgendiagnostiek is aangewezen om de behandeling eventueel aan te passen.

Hoe groot is de invloed van stress en klimaat bij psoriasis artritis?

Laura: Stress kan een rol spelen, al is dat moeilijk exact te meten. Het klimaat beïnvloedt vooral pijn bij bestaande gewrichtsschade, niet de ziekteactiviteit zelf. In het algemeen gedijen patiënten beter bij warme droogte dan in natte en koude omgevingen.

Stel dat ik hier te horen krijg dat ik psoriasis artritis heb. Wat gebeurt er dan concreet en waar moet ik zelf op letten?

Elise: Je krijgt dan een uitgebreide uitleg over de aandoening, de behandelingsopties en het behandeldoel. Onze reumaverpleegkundigen zullen je daarna verder begeleiden bij het opstarten van een systeembehandeling, dus een therapie die op het immuunsysteem werkt, in plaats van plaatselijke symptomen aan te pakken. We geven ook schriftelijke informatie mee, zodat je alles nog eens kunt opzoeken. Er komt veel op je af, bij zo’n diagnose. Na de start van de behandeling verwachten we je terug voor opvolging, meestal binnen de drie maanden. Ondertussen moet je leren te letten op mogelijke bijwerkingen en signalen van ontsteking: pijn, zwelling, roodheid en warmte. Onze regel is: “zwellen is bellen”. Patiënten mogen dus zeker tussendoor contact opnemen als zij ondanks de ingestelde behandeling last hebben van een gewrichtsontsteking. Verder nemen patiënten best ook contact op om te overleggen als er zich neveneffecten voordoen en als ze bijvoorbeeld antibiotica moeten nemen, een ingreep moeten ondergaan of een bepaald vaccin nodig hebben.

Laura: We volgen onze patiënten erg nauw op. Ik kan niet genoeg benadrukken hoe belangrijk ik het vind dat ze heel laagdrempelig met ons kunnen overleggen. Iets kunnen betekenen in hun gezondheid is een hele verantwoordelijkheid, maar ook zoiets moois. Die bekommernis om goed te willen doen voor anderen is ons met de paplepel ingegoten. Ons vakgebied reumatologie maakt het mogelijk om langdurige relaties op te bouwen met patiënten en voor hen te kunnen blijven zorgen. Je vraagt je bij elke patiënt af wat iemand belangrijk vindt als individu, wat hij of zij wil kunnen in het dagelijks leven, als werk of hobby, en tracht dit doel samen te bereiken. Ik zeg soms dat we een soort huisarts van de gewrichten zijn. We nemen je gewrichten onder de loep, maar als het nodig is, zoeken we verder tot we je helemaal geholpen hebben.

^©Janssen-Cilag NV, a Johnson & Johnson company – EM-209566 – Approval date: 11-2026 – vu/er Luc Van Oevelen, Antwerpseweg 15 -17, 2340 Beerse